Mađarska je obustavila finansiranje programa subvencionisane nabavke poljoprivredne mehanizacije za poljoprivrednike iz Republike Srpske i Brčko distrikta BiH. Riječ je o programu koji je bio dio paketa pomoći vrijednog 100 miliona eura, najavljenog kroz saradnju tadašnjeg mađarskog premijera Viktora Orbana i lidera SNSD-a Milorada Dodika.
Prema pisanju Radija Slobodna Evropa (RSE), Fondacija za održivi razvoj „Progressus“, preko koje je program realizovan, saopćila je 16. oktobra da obustavlja javni poziv za 2026. godinu, nakon što je mađarska vlada zaustavila finansiranje.
Odluka je pogodila poljoprivrednike koji su računali na subvencije za nabavku nove opreme i mehanizacije, a interesovanje za ovogodišnji javni poziv bilo je izuzetno veliko.
Više od hiljadu poljoprivrednika ostalo bez očekivanih subvencija
Na javni poziv, otvoren 13. marta, pristiglo je ukupno 1.025 prijava poljoprivrednika iz Republike Srpske i Brčko distrikta. Prijavljivanje je zatvoreno već 17. marta, znatno prije predviđenog roka, jer je vrijednost pristiglih zahtjeva premašila raspoloživi budžet.
Poljoprivrednici su mogli ostvariti pravo na subvencije u iznosu od 2.500 do 25.000 eura, uz obavezno vlastito učešće od najmanje 30 posto vrijednosti investicije.
Prema podacima Fondacije Progressus, kroz prethodna dva ciklusa programa, realizovana 2022. i 2023. godine, odobreno je ukupno 1.959 projekata.
Iz mađarskog budžeta za te projekte isplaćeno je više od 28 miliona eura, dok su sami poljoprivrednici uložili dodatnih 12,9 miliona eura.
Novac je bio namijenjen isključivo kupovini mađarske opreme
Posebnost ovog programa bila je u tome što korisnici nisu direktno dobijali novac. Subvencije su se mogle koristiti isključivo za nabavku mehanizacije, opreme i alata proizvedenih u Mađarskoj.
Osim vlastitog učešća od najmanje 30 posto, poljoprivrednici su morali platiti i porez na dodatu vrijednost od 17 posto.
Profesor Ekonomskog fakulteta Univerziteta u Tuzli Admir Čavalić ocijenio je za RSE da se takav model teško može posmatrati kao klasična bespovratna razvojna pomoć, jer je istovremeno služio za podsticanje prodaje mađarskih proizvoda.
Prema njegovoj ocjeni, korist od ovog aranžmana mogli su imati i kupci i proizvođači, ali se ne radi o uobičajenom modelu dodjele grantova.
Poljoprivrednici razočarani, sudbina preostalog novca nepoznata
Obustava programa izazvala je nezadovoljstvo među poljoprivrednicima koji su već planirali ulaganja u novu mehanizaciju.
Slaviša Simojlović iz Bijeljine, koji je namjeravao izdvojiti približno 8.000 eura vlastitih sredstava, izjavio je da očekuje povrat uloženog novca.
Predsjednik Saveza udruženja poljoprivrednih proizvođača Republike Srpske Stojan Marinković istakao je da je program predstavljao značajnu podršku domaćim proizvođačima, posebno prilikom modernizacije poljoprivredne proizvodnje.
Radio Slobodna Evropa navodi da nije dobio odgovore mađarske vlade, Fondacije Progressus, njenih partnera iz Budimpešte, kao ni nadležnih institucija Republike Srpske o razlozima obustave finansiranja.
Za sada nije poznato hoće li program biti nastavljen niti šta će biti s preostalim sredstvima iz ranije najavljenog paketa pomoći od 100 miliona eura.
Finansijska saradnja Mađarske i Republike Srpske obuhvatala je i druge aranžmane, među kojima je kredit od približno 126 miliona eura koji je Republika Srpska 2022. godine dobila preko mađarske državne Izvozno-uvozne banke.
