Više nivoa najniže penzije u FBiH od 1. januara 2026. godine uvela je stepenovanje minimalne starosne penzije prema godinama penzijskog staža, što je velika promjena u odnosu na raniju praksu u kojoj je najniža penzija bila praktično jedna cifra za većinu korisnika. Poenta novog modela je da neko ko je radio duže ne završava na istoj minimalnoj penziji kao osoba s kraćim stažom, čak i kada su im obračunate penzije niske.
Prva važna stvar je razlika između onih koji su pravo na penziju ostvarili ranije i onih koji tek od 2026. postaju korisnici. Za postojeće korisnike najniža penzija je uvećana akontativnim usklađivanjem od 11,2 posto od 1. januara 2026, pa je, prema podacima Vlade FBiH, podignuta na 666,40 KM.
Kod novih penzionera od 2026. uvodi se više “stepenica” najniže starosne penzije, vezanih za dužinu staža, što u praksi znači da minimalna penzija više nije ista za sve. Ministarstvo rada i socijalne politike FBiH je, uz početak primjene izmjena, objavilo primjere minimalnih iznosa prema stažu, pa tako minimalna starosna penzija za one koji se penzionišu od ove godine sa 20 godina staža iznosi najmanje 434,38 KM, za 20 do 25 godina staža najmanje 470,58 KM, za 25 do 30 godina staža najmanje 506,78 KM, za 30 do 35 godina staža najmanje 542,98 KM, za 35 do 40 godina staža najmanje 615,37 KM, dok je za 40 i više godina staža najmanje 687,77 KM.
Da se vidi razlika na konkretnom primjeru, osoba koja ide u penziju sa 40 i više godina staža, a čiji je obračun “slab” zbog niskih plata, po novom modelu ne bi smjela imati starosnu penziju nižu od 687,77 KM, dok bi neko sa 20 godina staža imao prag od 434,38 KM. Upravo taj raspon pokazuje šta zakon pokušava postići, veća minimalna zaštita za dug staž, a i dalje niži prag za one koji su u sistemu kraće.
Posebno je važno da se ovaj model u stvarnom životu “lomi” na tome šta se sve računa u staž. U javnim objašnjenjima koja su pratila izmjene navodi se da u starosni staž ulazi i posebni, ratni staž, a u pojedinim obračunima se tretira prema posebnim pravilima, što može odlučiti u koju tačno stepenicu neko upada.
Druga velika promjena, koja utiče i na minimalne iznose, je način usklađivanja penzija. Federalni zavod PIO/MIO navodi da je izmijenjena formula usklađivanja i da se od 1. januara 2026. primjenjuje novi model, uz odluku o akontativnom usklađivanju od 11,2 posto od početka godine. Vlada FBiH je ranije saopćila da izmjene uvode i polugodišnje usklađivanje, 1. januara i 1. jula, počev od 2026. godine.
Treća stvar koja je mnogima promakla je da se minimalni iznosi razlikuju po vrsti penzije. Ministarstvo rada i socijalne politike FBiH je navelo da je za korisnike porodične i invalidske penzije kojima se određuje iznos najniže penzije propisano da ona ne može biti niža od 651,57 KM.