Mehanizam za prilago\u0111avanje granica ugljika CBAM, koji Evropska unija uvodi od 1. januara 2026. godine, po\u010det \u0107e se primjenjivati i na privrednike u Bosni i Hercegovini. Rije\u010d je o obliku oporezivanja emisija ugljendioksida CO\u2082 za robu koja ulazi na tr\u017ei\u0161te EU, \u0161to zna\u010di da \u0107e doma\u0107e kompanije, posebno izvoznici, dio prihoda morati izdvajati za evropski bud\u017eet.<\/p>\n
CBAM obuhvata sve proizvode kod kojih se u procesu proizvodnje emituje ugljik, poput aluminija, \u010delika, gvo\u017e\u0111a, cementa, \u0111ubriva i elektri\u010dne energije. Su\u0161tina mehanizma je da EU izjedna\u010di tro\u0161kove emisija izme\u0111u svojih kompanija i proizvo\u0111a\u010da iz zemalja koje nemaju unutra\u0161nji sistem naplate CO\u2082, \u0161to BiH i dalje nema.<\/p>\n
Da je postojala politi\u010dka volja, Bosna i Hercegovina mogla je izbje\u0107i ovaj porez. Evropska komisija je godinama unaprijed obavje\u0161tavala vlasti u BiH da \u0107e se CBAM uvesti i da je jedini na\u010din da zemlja bude izuzeta uspostavljanje berze elektri\u010dne energije, jedinstvenog tr\u017ei\u0161ta struje, sistema unutra\u0161nje trgovine emisijama CO\u2082 ETS i strategije klimatske neutralnosti do 2050. godine. Nijedan od ovih uslova nije ispunjen.<\/p>\n
Krajem novembra Predstavni\u010dki dom Parlamentarne skup\u0161tine BiH usvojio je Prijedlog zakona o regulatoru, prijenosu i tr\u017ei\u0161tu elektri\u010dne energije, \u0161to je prvi korak ka formiranju berze struje. Da bi zakon stupio na snagu, mora ga potvrditi i Dom naroda, no s obzirom na politi\u010dke odnose te\u0161ko je o\u010dekivati da \u0107e to biti ura\u0111eno do kraja godine.<\/p>\n
Drugi klju\u010dni mehanizam, evropski ETS sistem razmjene kvota za emisije CO\u2082, nije ni pribli\u017eno pripremljen. Iako su predstavnici vlasti, me\u0111u kojima i predsjedavaju\u0107a Vije\u0107a ministara BiH Borjana Kri\u0161to, ranije najavljivali njegova uvo\u0111enja, BiH se po tom pitanju nije pomjerila. ETS podrazumijeva da kompanije kupuju ili prodaju kvote emisije, \u0161to stvara tr\u017ei\u0161ni model u kojem se zaga\u0111enje smanjuje kroz finansijske podsticaje. Va\u017eno je i to da bi se uvo\u0111enjem ETS-a prihod od naplate CO\u2082 slijevao u bud\u017eete u BiH, dok \u0107e se primjenom CBAM-a taj novac upla\u0107ivati Briselu.<\/p>\n
S obzirom na to da CBAM stupa na snagu za ne\u0161to vi\u0161e od mjesec dana i da BiH nije ispunila obaveze koje bi je izuzele, doma\u0107i izvoznici uskoro \u0107e morati dostavljati EU kupcima detaljne izvje\u0161taje o godi\u0161njoj emisiji CO\u2082. Kupac \u0107e na osnovu toga kupovati certifikate, \u010dija cijena zavisi od tr\u017ei\u0161ta, a naplatu \u0107e obavljati nacionalno tijelo. Od obaveze CBAM-a oslobo\u0111ene su kompanije koje emituju do 50 tona CO\u2082 godi\u0161nje, \u0161to je EU obrazlo\u017eila olak\u0161icama za manje privredne subjekte.<\/p>\n
Evropska unija upozorava na CBAM ve\u0107 \u010detiri godine, a ekonomski stru\u010dnjaci su ranije procijenili da bi gubici za BiH mogli dosti\u0107i i 300 miliona KM. Me\u0111u njima je i sada\u0161nji potpredsjednik Vanjskotrgovinske komore BiH Vjekoslav Vukovi\u0107, koji je pro\u0161le godine upozorio da \u0107e tro\u0161ak primjene CBAM-a biti izuzetno visok, te da se taj novac mogao zadr\u017eati u doma\u0107oj ekonomiji kroz uspostavu ETS-a.<\/p>\n
Uz poskupljenje certifikata za CO\u2082, o\u010dekuje se i lan\u010dani rast cijena elektri\u010dne energije, \u0161to \u0107e neminovno pogoditi gra\u0111ane i pove\u0107ati tro\u0161kove proizvodnje u svim sektorima. Upravo zato se iz perspektive privrede smatra posebno spornim da se godinama nije usaglasilo rje\u0161enje koje je moglo sprije\u010diti ekonomski udar koji slijedi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mehanizam za prilago\u0111avanje granica ugljika CBAM, koji Evropska unija uvodi od 1. januara 2026. godine, po\u010det \u0107e se primjenjivati i na privrednike u Bosni i Hercegovini. Rije\u010d je o obliku oporezivanja emisija ugljendioksida CO\u2082 za robu koja ulazi na tr\u017ei\u0161te EU, \u0161to zna\u010di da \u0107e doma\u0107e kompanije, posebno izvoznici, dio prihoda morati izdvajati za evropski […]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":279009,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[291],"tags":[12405,2985],"class_list":["post-288784","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bosna-i-hercegovina","tag-cbam","tag-evropska-unija"],"yoast_head":"\n