Transparency International u Bosni i Hercegovini evidentirao je više od 1.200 slučajeva koji se mogu smatrati zloupotrebom javnih resursa tokom prvog mjeseca monitoringa izbornog perioda, a nadležnim institucijama do sada je upućeno 26 prijava zbog mogućeg kršenja izbornog zakonodavstva.
Prema podacima TI BiH, najčešće nepravilnosti odnose se na zloupotrebu javnih resursa, preuranjenu kampanju i širenje netačnih informacija o izbornim tehnologijama. Iz ove organizacije tvrde da je Centralna izborna komisija BiH promijenila pristup u odnosu na prethodne izborne cikluse i podigla prag tolerancije za pojedine oblike političke promocije.
TI BiH navodi da se oko 70 posto evidentiranih slučajeva zloupotrebe javnih resursa odnosi na intenziviranje javnih radova tokom izbornog perioda. Vrijednost radova otvorenih u proteklih mjesec dana procijenjena je na 120 miliona KM, dok je ozvaničen početak gradnje 173 infrastrukturna projekta ukupne najavljene vrijednosti od 450 miliona KM.
Promocija projekata finansiranih javnim novcem
Iz TI BiH upozoravaju da političke stranke na društvenim mrežama promovišu infrastrukturne projekte koji su finansirani javnim sredstvima, ali da takve objave uglavnom prolaze bez sankcija ukoliko se u njima izričito ne spominju izbori ili poziv na glasanje.
Prema njihovoj ocjeni, takvo tumačenje omogućava političkim subjektima da sebi pripisuju zasluge za projekte koje finansiraju građani.
Druga najčešća evidentirana nepravilnost odnosi se na podjelu jednokratnih budžetskih davanja pred izbore. TI BiH je kroz 108 primjera evidentirao izdvajanja veća od 45 miliona KM.
Najveći dio, oko 31 milion KM, odnosi se na najavljenu jednokratnu pomoć penzionerima u Republici Srpskoj u iznosima od 80 i 120 KM. TI BiH smatra da bi takva davanja mogla predstavljati indirektnu kupovinu podrške birača ukoliko nisu bila planirana redovnim budžetskim subvencijama.
Jednokratna pomoć penzionerima najavljena je i u Brčko distriktu, za šta je izdvojeno 1,4 miliona KM. Evidentirane su i isplate različitim kategorijama stanovništva u Novom Sarajevu i Bratuncu, kao i 33 slučaja nenovčanih davanja, među kojima su besplatni pregledi i javni prijevoz.
Zabilježena su i 23 slučaja povećanja plata i različitih socijalnih davanja tokom izbornog perioda.
Kandidati prisutni na javnim događajima
Terenski posmatrači TI BiH pratili su 33 događaja koje su organizovale institucije ili koji su finansirani javnim novcem. Kandidati na izborima bili su prisutni na oko 70 posto tih događaja, dok su na približno trećini upućivane političke poruke.
Iz TI BiH tvrde da su brojni slučajevi ostali bez sankcija jer je CIK suzio tumačenje onoga što se smatra političkom porukom ili zloupotrebom javnih resursa.
Kao jedan od primjera naveli su skup udruženja penzionera na kojem su učestvovali Željka Cvijanović i Savo Minić, čije je poruke CIK, prema navodima TI BiH, protumačio kao šale i konstatacije.
TI BiH ukazuje i na aktivnosti predsjednika SNSD-a Milorada Dodika, uključujući korištenje prostorija institucija, helikoptera Vlade RS i pojavljivanje na događajima organizovanim javnim sredstvima. Navode da prijave u takvim slučajevima nisu prihvaćene jer Dodik trenutno ne obavlja javnu funkciju, dok nisu sankcionisani ni zvaničnici koji su mu omogućili korištenje javnih resursa.
Evidentirano 39 slučajeva preuranjene kampanje
TI BiH je tokom prvog mjeseca monitoringa zabilježio i 39 primjera preuranjene kampanje, među kojima su plaćeno oglašavanje i stranački skupovi održani prije zvaničnog početka izborne kampanje.
Prijave protiv pojedinih stranaka odbačene su jer u spornim objavama nije bilo direktnog poziva građanima da glasaju niti predstavljanja izbornih programa.
Iz TI BiH navode da neke prijave nisu razmatrane na sjednicama CIK-a jer postupci nisu pokrenuti po službenoj dužnosti, što također smatraju odstupanjem od ranije prakse. Podaci CIK-a iz prethodnog izbornog ciklusa pokazuju da su političkim strankama izricane novčane kazne zbog preuranjene kampanje na društvenim mrežama.
Transparency International u BiH najavio je nastavak praćenja mogućih zloupotreba i kršenja Izbornog zakona. Građani nepravilnosti mogu anonimno prijaviti putem aplikacije „Reflektor“.
